Όταν η τράπεζα απορρίπτει την επιστροφή μετά από μια υπόθεση απάτης, επικαλείται συνήθως βαριά αμέλεια. Τι σημαίνει ο όρος, ποιος οφείλει να τον αποδείξει και ποιες περιστάσεις μετρούν.
Μετά από μια υπόθεση απάτης στο online banking, πολλοί θιγόμενοι λαμβάνουν μια σύντομη επιστολή από την τράπεζά τους: η επιστροφή απορρίπτεται, επειδή ο πελάτης ενήργησε με βαριά αμέλεια. Αυτό είναι διπλά επιβαρυντικό – στην οικονομική ζημία προστίθεται η αιτίαση ότι φέρει ο ίδιος την ευθύνη.
Μια τέτοια επιστολή αποδίδει ωστόσο κατ' αρχάς μόνο τη νομική άποψη της τράπεζας. Το αν η αιτίαση ευσταθεί κρίνεται με βάση νομικά κριτήρια σαφώς αυστηρότερα από όσο αφήνει να εννοηθεί η καθημερινή χρήση του όρου.
Γιατί η αιτίαση αυτή έχει τόση βαρύτητα
Σε μια μη εγκεκριμένη πράξη πληρωμής, η τράπεζα οφείλει κατ' αρχήν να επιστρέψει το ποσό κατά το § 675u του γερμανικού Αστικού Κώδικα (BGB). Σε αυτό μπορεί να αντιτάξει, κατά το § 675v BGB, δική της αξίωση αποζημίωσης, εφόσον ο πελάτης παραβίασε τις υποχρεώσεις επιμέλειάς του με δόλο ή βαριά αμέλεια. Τότε ο πελάτης ενδέχεται να ευθύνεται για το σύνολο της ζημίας. Σε περίπτωση απλής αμέλειας, αντίθετα, η συμμετοχή του παραμένει εκ του νόμου στενά περιορισμένη. Η αξιολόγηση του βαθμού υπαιτιότητας κρίνει επομένως συχνά ποιος θα επωμιστεί τελικά τη ζημία.
Ποιες υποχρεώσεις εννοούνται προκύπτει κυρίως από το § 675l BGB: οι πελάτες οφείλουν να προστατεύουν τα εξατομικευμένα διαπιστευτήρια ασφαλείας τους – π.χ. τα στοιχεία πρόσβασης και τους κωδικούς έγκρισης – από μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση και να γνωστοποιούν χωρίς υπαίτια καθυστέρηση κάθε απώλεια ή κατάχρηση, μόλις λάβουν γνώση.
Το κριτήριο: κάτι περισσότερο από ένα σφάλμα
Βαριά αμέλεια, κατά τη γενική αστική αντίληψη, υπάρχει μόνο όταν η οφειλόμενη επιμέλεια παραβιάστηκε σε ασυνήθιστα υψηλό βαθμό – όταν δηλαδή αγνοήθηκε εκείνο που στη συγκεκριμένη περίπτωση θα έπρεπε να ήταν προφανές στον καθένα. Σε αυτό προστίθεται μια υποκειμενική πλευρά: η συμπεριφορά δεν πρέπει να είναι πλέον συγγνωστή ούτε υποκειμενικά. Μια απροσεξία, μια στιγμή υπερφόρτωσης ή μια πλάνη υπό χρονική πίεση δεν αρκούν από μόνες τους.
Σημαντική είναι και η οπτική γωνία. Εκ των υστέρων πολλές μέθοδοι απάτης φαίνονται διαφανείς. Νομικά όμως κρίσιμη είναι η κατάσταση στην οποία βρισκόταν το θιγόμενο πρόσωπο: ποιες πληροφορίες είχε, πόσο αξιόπιστα εμφανίστηκαν οι δράστες, πόσος χρόνος απέμενε για σκέψη;
Περιστάσεις για τις οποίες τυπικά ανακύπτει διαφωνία
Το αν υπερβαίνεται το όριο της βαριάς αμέλειας το κρίνουν τα δικαστήρια με βάση μια συνολική στάθμιση. Τακτικά παίζουν ρόλο τα εξής ερωτήματα:
- Γνωστοποιήθηκαν στοιχεία πρόσβασης ή κωδικοί έγκρισης – και αν ναι, με ποιον τρόπο και σε ποιον, κατά την αντίληψη του πελάτη;
- Τι ακριβώς εμφάνιζε η διαδικασία έγκρισης: το ποσό και τον δικαιούχο ενός εμβάσματος ή μια άλλη ενέργεια, π.χ. την καταχώριση νέας συσκευής;
- Πόσο επεξεργασμένη ήταν η παραπλάνηση, π.χ. μέσω μιας αναπαραγωγής ιστοσελίδας ή μιας παραποιημένης ένδειξης αριθμού κλήσης;
- Γνώριζαν ήδη οι δράστες προσωπικά δεδομένα ή πληροφορίες λογαριασμού που έκαναν την επαφή να φαίνεται αξιόπιστη;
- Είχε η τράπεζα προειδοποιήσει προηγουμένως, με σαφήνεια και κατανοητά, ακριβώς για αυτή τη μεθόδευση;
Κανένα από τα σημεία αυτά δεν κρίνει από μόνο του. Η γνωστοποίηση ενός κωδικού έγκρισης στο τηλέφωνο αξιολογείται συχνά κριτικά από τα δικαστήρια· παρ' όλα αυτά, η συνολική εικόνα – π.χ. σε μια ιδιαίτερα επαγγελματική παραπλάνηση – μπορεί στην κάθε περίπτωση να διαμορφωθεί διαφορετικά.
Ποιος οφείλει να αποδείξει τι;
Η τράπεζα που επικαλείται βαριά αμέλεια οφείλει να επικαλεστεί και να αποδείξει τα περιστατικά από τα οποία προκύπτει η αιτίαση. Το γεγονός και μόνο ότι το μέσο πληρωμών χρησιμοποιήθηκε τεχνικά προσηκόντως και ότι η ταυτοποίηση καταγράφηκε δεν αρκεί κατ' ανάγκη γι' αυτό, κατά το § 675w BGB.
Ταυτόχρονα, από τους πελάτες αναμένεται να εκθέσουν την εξέλιξη των γεγονότων από τη δική τους σκοπιά με αξιόπιστο τρόπο. Γι' αυτό η πρώτη δήλωση προς την τράπεζα έχει σημαντική βαρύτητα. Ανακριβείς ή βιαστικές διατυπώσεις – π.χ. σε ένα τηλεφώνημα λίγο μετά το περιστατικό ή σε ένα έντυπο δήλωσης ζημίας – προβάλλονται αργότερα όχι σπάνια εις βάρος των θιγομένων.
Εξετάζεται και η συμπεριφορά της τράπεζας
Στην αξιολόγηση εισέρχεται όχι μόνο η συμπεριφορά του πελάτη. Μπορεί να έχει σημασία το αν το ίδρυμα απαίτησε ισχυρή ταυτοποίηση πελάτη – αν αυτή ελλείπει, ο πελάτης κατ' αρχήν δεν ευθύνεται σε αποζημίωση κατά το § 675v BGB, εφόσον δεν ενήργησε με δόλια πρόθεση. Ρόλο μπορεί να παίξει και το ερώτημα αν η διαδικασία έγκρισης εμφάνισε την ενέργεια με σαφήνεια και κατανοητά. Σε ποιον βαθμό αυτό μειώνει την αξίωση της τράπεζας εξαρτάται από την κάθε περίπτωση.
Συμπέρασμα
Η βαριά αμέλεια είναι ένα υψηλό κριτήριο και όχι κάτι αυτονόητο. Η απόρριψη από την τράπεζα δεν είναι η τελευταία λέξη – εξίσου όμως δεν προκύπτει από το αυστηρό κριτήριο μια βέβαιη αξίωση. Καθοριστικά είναι η ακριβής εξέλιξη των γεγονότων, ο σχεδιασμός της διαδικασίας έγκρισης και η αποδεικτική κατάσταση. Όποιος έλαβε μια απόρριψη μπορεί να ζητήσει νομικό έλεγχο της αιτιολογίας της. Πρέπει να ληφθεί υπόψη το § 676b BGB: οι μη εγκεκριμένες πληρωμές πρέπει να γνωστοποιούνται στην τράπεζα χωρίς υπαίτια καθυστέρηση και το αργότερο 13 μήνες μετά τη χρέωση.
Συχνές ερωτήσεις
Όχι, η απόρριψη αποδίδει κατ' αρχάς μόνο την εκτίμηση της τράπεζας. Η τράπεζα οφείλει να εκθέσει και να αποδείξει τις περιστάσεις από τις οποίες προκύπτει βαριά παράβαση υποχρέωσης. Το αν θα το κατορθώσει μπορεί να κριθεί μόνο με βάση τη συγκεκριμένη εξέλιξη των γεγονότων.
Τα δικαστήρια αξιολογούν συχνά κριτικά τη γνωστοποίηση κωδικών έγκρισης, πάγιος κανόνας όμως δεν υπάρχει. Έχει σημασία, μεταξύ άλλων, πώς είχε στηθεί η παραπλάνηση και τι εμφάνιζε πράγματι η διαδικασία έγκρισης. Μια αξιόπιστη εκτίμηση προϋποθέτει τον έλεγχο όλων των περιστάσεων.
Γνωστοποιήστε την κατάχρηση χωρίς υπαίτια καθυστέρηση και ζητήστε τη φραγή των προσβάσεων. Περιγράψτε την εξέλιξη των γεγονότων αληθώς και όσο το δυνατόν ακριβέστερα· αποφύγετε εικασίες για πράγματα που δεν θυμάστε με βεβαιότητα. Σε εκτενείς έγγραφες δηλώσεις μπορεί να είναι σκόπιμο να ζητήσετε προηγουμένως νομική συμβουλή.
