Als de bank de terugbetaling na een fraudegeval weigert, beroept zij zich meestal op grove nalatigheid. Wat de term betekent, wie dit moet bewijzen en welke omstandigheden meetellen.
Na een fraudegeval bij online bankieren krijgen veel gedupeerden een kort briefje van hun bank: een terugbetaling wordt geweigerd omdat de klant grove nalatigheid aan de dag heeft gelegd. Dat is dubbel belastend – naast de financiële schade komt de beschuldiging dat je er zelf schuldig aan zou zijn.
Zo'n brief geeft echter in eerste instantie alleen de juridische mening van de bank weer. Of de beschuldiging klopt, wordt bepaald aan de hand van wettelijke normen, die veel strenger zijn dan het woord in het dagelijks leven doet vermoeden.
Waarom de beschuldiging zoveel gewicht heeft
Bij een ongeautoriseerde betalingstransactie moet de bank het bedrag in principe terugbetalen volgens § 675u BGB. Daartegen kan zij echter een eigen aanspraak op schadevergoeding inroepen volgens § 675v BGB, als de klant zijn zorgplichten opzettelijk of door grove nalatigheid heeft geschonden. In dat geval kan de klant mogelijk voor de volledige schade aansprakelijk worden gesteld. Bij eenvoudige nalatigheid blijft de wettelijke deelname echter strikt beperkt. De beoordeling van de schuld bepaalt daarom vaak wie uiteindelijk voor de schade opdraait.
Welke verplichtingen bedoeld worden, blijkt vooral uit § 675l BGB: klanten moeten hun gepersonaliseerde veiligheidskenmerken – zoals inloggegevens en vrijgavecodes – beschermen tegen onbevoegde toegang en verlies of misbruik meteen melden zodra ze daar kennis van hebben.
De maatstaf: meer dan een fout
Zware nalatigheid bestaat volgens het algemene civielrechtelijke begrip alleen als de vereiste zorg op een ongewoon hoge manier is geschonden – met andere woorden, als werd genegeerd wat in het concrete geval voor iedereen duidelijk had moeten zijn. Daar komt nog een persoonlijk aspect bij: het gedrag moet ook subjectief niet meer te verontschuldigen zijn. Onoplettendheid, een moment van overbelasting of een fout onder tijdsdruk is op zichzelf niet genoeg.
Ook het perspectief is belangrijk. Achteraf lijken veel oplichterstrucs doorzichtig. Juridisch gezien gaat het echter om de situatie waarin de betrokken persoon zich bevond: welke informatie had hij, hoe geloofwaardig traden de daders op, hoeveel tijd was er om na te denken?
Omstandigheden waarover typisch wordt gestreden
Of de drempel tot grove nalatigheid is overschreden, beoordelen rechtbanken aan de hand van een totaalbeoordeling. Daarbij spelen regelmatig de volgende vragen een rol:
- Zijn toegangscodes of vrijgavecodes doorgegeven – en zo ja, op welke manier en aan wie vermoedelijk?
- Wat gaf het vrijgaveproces precies aan: het bedrag en de ontvanger van een overschrijving of een andere handeling, zoals de registratie van een nieuw apparaat?
- Hoe ingewikkeld was de misleiding, bijvoorbeeld door een nagebouwde website of een gemanipuleerde nummerweergave?
- Kenden de daders al persoonlijke gegevens of rekeninginformatie die het contact geloofwaardig maakte?
- Had de bank eerder duidelijk en begrijpelijk gewaarschuwd voor precies deze werkwijze?
Geen van deze punten beslist op zichzelf. Het doorgeven van een vrijgavecode via de telefoon wordt door rechtbanken vaak kritisch bekeken; toch kan het totaalbeeld – bijvoorbeeld bij een bijzonder professionele misleiding – in individuele gevallen anders uitpakken.
Wie moet wat bewijzen?
De bank die zich op grove nalatigheid beriept, moet de feiten aantonen en bewijzen waaruit de beschuldiging voortvloeit. Alleen het feit dat het betaalmiddel technisch correct is gebruikt en de authenticatie is geregistreerd, is hiervoor volgens § 675w BGB niet per se voldoende.
Tegelijkertijd wordt van klanten verwacht dat ze de gang van zaken vanuit hun oogpunt duidelijk uitleggen. Daarom heeft de eerste verklaring aan de bank veel gewicht. Onnauwkeurige of overhaaste formuleringen – bijvoorbeeld tijdens een telefoongesprek kort na het incident of in een schadeformulier – worden later vaak tegen de betrokkenen gebruikt.
Ook het gedrag van de bank wordt bekeken
Bij de beoordeling wordt niet alleen naar het gedrag van de klant gekeken. Belangrijk kan zijn of de bank een sterke klantauthenticatie heeft gevraagd – als die ontbreekt, is de klant volgens § 675v BGB in principe niet aansprakelijk voor schadevergoeding, zolang hij niet met opzet fraude heeft gepleegd. Ook de vraag of het goedkeuringsproces de operatie duidelijk en begrijpelijk aangaf, kan een rol spelen. In hoeverre dit de claim van de bank vermindert, hangt af van het individuele geval.
Conclusie
Grove nalatigheid is een hoge standaard en geen automatisme. Afwijzing door de bank is niet het laatste woord – evenmin volgt uit de strenge standaard automatisch een zeker recht. Cruciaal zijn het precieze verloop, de opzet van de vrijgaveprocedure en de bewijslast. Wie een afwijzing heeft gekregen, kan de reden juridisch laten onderzoeken. Let op § 676b BGB: Niet-geautoriseerde betalingen moeten onmiddellijk, uiterlijk binnen 13 maanden na afschrijving, aan de bank worden gemeld.
Veelgestelde vragen
Nee, de afwijzing geeft in eerste instantie alleen de inschatting van de bank weer. De bank moet de omstandigheden uiteenzetten en bewijzen waaruit een grove plichtsverzuim zou blijken. Of dat lukt, kan alleen worden beoordeeld aan de hand van het concrete verloop.
Rechters kijken vaak kritisch naar het doorgeven van vrijgavecodes, maar er is geen vaste regel. Het hangt onder andere af van hoe de misleiding in elkaar zat en wat het vrijgaveproces daadwerkelijk aangaf. Een betrouwbare beoordeling vereist dat alle omstandigheden worden bekeken.
Meld het misbruik onmiddellijk en laat accounts blokkeren. Beschrijf het verloop zo eerlijk en nauwkeurig mogelijk; vermijd speculaties over dingen waarvan je je niet zeker herinnert. Bij uitgebreide schriftelijke verklaringen kan het handig zijn om eerst advies in te winnen.
