Wykonanego przelewu nie da się po prostu anulować. Jakie są jednak możliwości po oszustwie – od wycofania przez bank odbiorcy po roszczenia wobec właściciela konta.
Moment, w którym staje się jasne, że przelew trafił do oszustów, jest dla poszkodowanych trudny do zniesienia. Pierwsze pytanie brzmi prawie zawsze: Czy da się odzyskać pieniądze? W przeciwieństwie do polecenia zapłaty, przy przelewach nie ma prawa do natychmiastowego zwrotu płatności.
Nie oznacza to jednak, że sytuacja jest beznadziejna w każdym przypadku. Istnieje kilka możliwości działania, ale ich skuteczność w dużej mierze zależy od czasu i okoliczności. Ten artykuł daje przegląd.
Wycofanie przelewu: działaj szybko, bądź realistą
Zlecenie przelewu generalnie nie może być już cofnięte, gdy tylko dotrze do banku. Bank może jednak spróbować wycofać płatność. Jeśli kwota nie została jeszcze przekazana, wykonanie zlecenia można w niektórych przypadkach wstrzymać. Jeśli została już zaksięgowana na koncie odbiorcy, własny bank wysyła zapytanie o zwrot do banku odbiorcy. Ten zazwyczaj może zwrócić kwotę tylko za zgodą właściciela konta – w przypadku oszustwa ta zgoda zwykle nie zostanie udzielona.
Mimo to wycofanie ma sens: dokumentuje szybką reakcję i informuje bank odbiorcy o podejrzeniu oszustwa. Może to spowodować, że bank sprawdzi konto i nie wypłaci tymczasowo pozostałego salda.
Autoryzowane czy nieautoryzowane – kluczowa decyzja
W przypadku roszczeń wobec własnego banku ważne jest, czy płatność była autoryzowana. Jeśli osoby trzecie zainicjowały przelew bez zgody właściciela konta, np. przy użyciu przechwyconych danych dostępu, bank zasadniczo musi zwrócić kwotę zgodnie z § 675u BGB. Może jednak dochodzić odszkodowania zgodnie z § 675v BGB, jeśli klient działał rażąco niedbale.
Jest inaczej, gdy osoby poszkodowane same zainicjowały przelew, bo zostały wprowadzone w błąd co do celu lub odbiorcy – na przykład przy sfałszowanej fakturze lub rzekomej inwestycji. Taka płatność jest zasadniczo uznawana za autoryzowaną. Roszczenie o zwrot na podstawie § 675u BGB zazwyczaj wtedy nie przysługuje; oszustwo nic w tej kwestii nie zmienia. Roszczenia wobec banku w takich przypadkach mogą być rozważane tylko w szczególnych okolicznościach, np. przy naruszeniu obowiązków ostrzegania w wyjątkowych sytuacjach.
Jaką rolę pełni bank odbiorcy
Z posiadaczem rachunku bankowego nie łączy poszkodowanego żaden kontrakt. Bank w zasadzie jest zobowiązany jedynie wobec swojego klienta i zazwyczaj nie udziela informacji o właścicielu konta ze względu na tajemnicę bankową i ochronę danych. Odpowiedzialność banku wobec poszkodowanych jest rozważana tylko w bardzo ograniczonych wyjątkach i nie da się jej generalizować.
Dla praktyki bank odbiorcy ma znaczenie przede wszystkim, dopóki na koncie znajdują się środki. Organy ścigania w określonych warunkach mogą zabezpieczyć środki na koncie. Szybkie zgłoszenie przestępstwa z pełnymi danymi przelewu jest więc czymś więcej niż formalnością.
Roszczenia wobec właściciela konta odbiorcy
Niezależnie od banku, roszczenia mogą dotyczyć osoby, na której konto wpłynęły pieniądze. Mogą wchodzić w grę:
- roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia zgodnie z § 812 BGB, ponieważ właściciel konta uzyskał kwotę bez podstawy prawnej,
- Odszkodowanie na podstawie § 823 ust. 2 BGB w powiązaniu z § 263 Kodeksu Karnego, jeśli właściciel konta sam brał udział w oszustwie,
- Odszkodowanie za celowe niemoralne szkodzenie zgodnie z § 826 BGB.
Często konto odbiorcy nie należy do prawdziwych sprawców, tylko do tzw. agentów finansowych, którzy udostępnili swoje konto – czasem sami będąc oszukani – do przekazywania pieniędzy. Również wobec nich mogą istnieć roszczenia. To, czy właściciel konta może powołać się na to, że pieniądze już przekazał, zależy między innymi od tego, co wiedział lub powinien był rozpoznać.
Praktycznych przeszkód nie da się lekceważyć: najpierw trzeba ustalić imię i adres właściciela konta, często przez wgląd w akta śledcze. Jeśli konto jest za granicą lub właściciel konta nie ma majątku, nawet przy słusznej sytuacji prawnej dochodzenie roszczenia bywa trudne.
Wniosek
Prawo nie przewiduje prostego „wycofania” przelewu. Możliwe jest szybkie anulowanie, w przypadku nieautoryzowanych płatności prawo do zwrotu od własnego banku, a także roszczenia wobec właściciela konta odbiorcy. Które z tych dróg są dostępne i opłacalne w danym przypadku, zależy od przebiegu, czynnika czasu i osoby odbiorcy. Do tego potrzebna jest uczciwa ocena: nie w każdym przypadku da się odzyskać pieniądze.
Częste pytania
Nie. Po otrzymaniu zlecenia anulowanie jest zasadniczo niemożliwe. Bank może jedynie cofnąć płatność; po zaksięgowaniu zwrot zazwyczaj zależy od zgody odbiorcy.
Przelew, który sam zatwierdziłeś, zasadniczo uważany jest za autoryzowany, nawet jeśli został dokonany w wyniku oszustwa. Roszczenie o zwrot na podstawie § 675u BGB zazwyczaj nie przysługuje. Należy jednak sprawdzić roszczenia wobec posiadacza konta i – w wyjątkowych przypadkach – wobec zaangażowanych banków.
Odbiorca zazwyczaj nie udostępnia takich informacji. Tożsamość często ustala się w ramach postępowania śledczego; poszkodowani mogą wnioskować o wgląd do akt przez prawnika.
