Prospekty sprzedażowe mają umożliwiać świadome podejmowanie decyzji inwestycyjnych. Jeśli istotne informacje są nieprawdziwe lub niekompletne, odpowiedzialność osób odpowiedzialnych za prospekt może wchodzić w grę.
Osoby publicznie oferujące papiery wartościowe, inwestycje lub udziały w funduszach w wielu przypadkach muszą opublikować prospekt. Powinien on zawierać wszystkie informacje istotne do oceny inwestycji – w szczególności dotyczące szans, ryzyka, kosztów i osób zaangażowanych. Dla inwestorów prospekt jest często głównym źródłem informacji.
Jeżeli prospekt okazuje się wadliwy, pojawia się pytanie, kto za to odpowiada. Odpowiedzialność za prospekt rozłożona jest na kilka ustaw i uzupełniana przez zasady orzecznictwa. Ten artykuł przedstawia podstawową strukturę.
Przegląd podstaw prawnych
To, która norma odpowiedzialności ma zastosowanie, zależy od rodzaju produktu inwestycyjnego. Wymogi dotyczące treści prospektów papierów wartościowych wynikają w głównej mierze z europejskiego rozporządzenia o prospektach; odpowiedzialność reguluje prawo krajowe.
- Papiery wartościowe, takie jak akcje czy obligacje: odpowiedzialność według §§ 9 i następnych ustawy o prospektach papierów wartościowych (WpPG).
- Inwestycje majątkowe, np. niektóre udziały w firmach, pożyczki podporządkowane lub prawa majątkowe: odpowiedzialność według §§ 20 i następne ustawy o inwestycjach majątkowych (VermAnlG).
- Udziały w funduszach inwestycyjnych: odpowiedzialność zgodnie z § 306 niemieckiej ustawy o funduszach inwestycyjnych (Kapitalanlagegesetzbuch, KAGB).
- Dodatkowo: opracowana przez orzecznictwo cywilnoprawna odpowiedzialność za prospekt, oparta na zaufaniu.
Kiedy prospekt jest błędny?
Punktem wyjścia ustawowej odpowiedzialności są informacje, które są istotne dla oceny inwestycji i są nieprawdziwe lub niekompletne. Informacja jest nieprawdziwa, jeśli nie odpowiada faktom; również prognozy i opinie wartości muszą opierać się na wystarczającej podstawie faktycznej i być uzasadnione z handlowego punktu widzenia. Prospekt jest niekompletny, jeśli brakuje w nim okoliczności istotnych dla decyzji inwestycyjnej.
Według orzecznictwa nie chodzi tylko o pojedyncze zdania, lecz o ogólny obraz, jaki przedstawia prospekt. Nawet formalnie poprawne informacje mogą wywoływać błędne wrażenie, jeśli ryzyka są bagatelizowane lub przedstawione w ukryty sposób. Typowe punkty sporne dotyczą np. prezentacji kosztów i wynagrodzeń, powiązań personalnych i gospodarczych czy opisu ryzyka strat.
Kto ponosi odpowiedzialność – i za co?
Odpowiedzialność ustawowa za prospekt dotyczy tych, którzy wzięli na siebie odpowiedzialność za prospekt, jak również tych, od których pochodzi jego wydanie. Zazwyczaj są to emitent i ewentualnie towarzyszące instytucje lub dostawcy. Odpowiedzialność wymaga zawinienia; osoby odpowiedzialne mogą się zwolnić, jeśli udowodnią, że nie znały nieprawidłowości lub niekompletności i że ich nieznajomość nie wynikała z rażącego niedbalstwa.
Skutkiem prawnym jest w zasadzie zwrot nabycia: inwestorzy mogą domagać się, aby inwestycja została przyjęta z powrotem w zamian za zwrot ceny zakupu – w granicach określonych przez prawo – oraz zwykłych kosztów nabycia. Jeśli inwestycja została już sprzedana, rozważa się wyrównanie różnicy. Roszczenie nie przysługuje między innymi wtedy, gdy błąd w prospekcie był znany przy nabyciu lub inwestycja nie została dokonana na podstawie prospektu.
Terminy i egzekwowanie
Specjalne ustawowe zobowiązanie wynikające z prospektu dotyczy tylko transakcji nabycia w określonym prawnie okresie po publicznej ofercie lub wprowadzeniu papierów wartościowych. Dochodzi do tego przedawnienie, które w zależności od podstawy roszczenia może podlegać różnym zasadom. Dla wielu roszczeń obowiązuje zwykły termin przedawnienia określony w §§ 195, 199 BGB, którego początek zależy od znajomości okoliczności uzasadniających roszczenie i który jest ograniczony przez maksymalne terminy niezależne od wiedzy.
Wniosek
Odpowiedzialność związana z prospektem ma zapewnić, że decyzje inwestycyjne mogą być podejmowane na podstawie rzetelnych i pełnych informacji. Czy prospekt zawiera błędy, kto jest za nie odpowiedzialny i czy roszczenia są jeszcze możliwe do dochodzenia, zależy od konkretnego produktu, czasu nabycia i treści dokumentów. Rzetelna ocena wymaga więc zazwyczaj starannej analizy prospektu i okoliczności nabycia.
Częste pytania
Nie. Straty są częścią ogólnego ryzyka inwestycyjnego i same w sobie nie dają podstaw do roszczeń. Odpowiedzialność za prospekt rozważa się tylko wtedy, gdy istotne informacje w prospekcie były nieprawidłowe lub niepełne i spełnione są pozostałe wymogi prawne.
To nie wyklucza roszczeń z góry. W przypadku szczególnej ustawowej odpowiedzialności za prospekt zasadniczo to strona przeciwna musi udowodnić, że inwestycja nie została dokonana na podstawie prospektu. Jak to ocenić w konkretnym przypadku, zależy od okoliczności zakupu.
Odpowiedzialność za prospekt wiąże się z błędami w prospekcie i dotyczy osób odpowiedzialnych za prospekt. Natomiast odpowiedzialność doradcza opiera się na naruszeniach obowiązków w osobistej relacji doradczej, na przykład w przypadku rekomendacji nieodpowiednich dla inwestora lub inwestycji. Oba roszczenia mogą istnieć niezależnie od siebie.
