Każdy, kto rekomenduje inwestorom inwestycję, musi zapewnić im porady dotyczące inwestorów i nieruchomości. Przegląd najważniejszych obowiązków i możliwych konsekwencji błędnej porady.
Czy to emerytura, budowanie majątku, czy inwestowanie spadku – wiele osób polega przy decyzjach finansowych na rekomendacjach swojego banku lub doradcy. Jeśli inwestycja rozwija się inaczej niż oczekiwano, pojawia się pytanie, czy doradztwo spełniało wymogi prawne.
Nie każda strata wynika z błędu doradczego. Ryzyko finansowe inwestycji zasadniczo ponosi inwestor. Warunkiem jest jednak, że podjął to ryzyko w oparciu o prawidłowe doradztwo.
Jak dochodzi do zawarcia umowy doradczej
Podstawą obowiązków jest zazwyczaj umowa doradcza. Nie musi być zawarta na piśmie. Według orzecznictwa często dochodzi do jej zawarcia w sposób dorozumiany, gdy inwestor zwraca się do banku lub doradcy w sprawie decyzji inwestycyjnej – lub odwrotnie – a następnie rozpoczyna się rozmowa doradcza.
Trzeba odróżnić to od samego pośrednictwa inwestycyjnego, w którym głównie należy udzielać prawidłowych informacji o inwestycji, oraz od transakcji bez doradztwa, w której klient składa zlecenie samodzielnie. Wyraźne rozgraniczenie może być trudne w poszczególnych przypadkach, ale jest istotne dla zakresu obowiązków.
Doradztwo adekwatne dla inwestora
Rekomendacja musi pasować do osoby inwestora. Doradca powinien więc najpierw zapytać o istotne okoliczności, o ile nie są mu już znane. Należą do nich w szczególności:
- Wiedza i doświadczenie z instrumentami finansowymi
- sytuacja finansowa i zdolność do ponoszenia strat
- cele inwestycyjne, takie jak bezpieczeństwo, zysk czy zabezpieczenie na emeryturę
- skłonność do ryzyka i planowany horyzont inwestycyjny
Komu wyraźnie zależy na bezpiecznej inwestycji na emeryturę, temu zazwyczaj nie można polecać produktu o znacznym ryzyku straty jako odpowiedniego.
Doradztwo adekwatne do sytuacji
Poza tym doradztwo musi odpowiadać charakterowi inwestycji. Inwestor powinien być poinformowany o cechach i ryzykach, które są istotne dla jego decyzji. Chodzi zarówno o ogólne ryzyka, jak zmiany koniunktury i sytuacja na rynku, jak również o specyficzne ryzyka konkretnego produktu, np. możliwość całkowitej straty, ograniczona zbywalność czy długi okres trwania.
Informacje muszą być prawidłowe, kompletne i zrozumiałe. Bank, który włącza produkt do swojego programu doradczego, według orzecznictwa musi wcześniej sprawdzić go z zastosowaniem zwykłej bankowej krytycznej oceny. Samo przekazanie prospektu nie zastępuje w pełni ustnego wyjaśnienia; kluczowe jest m.in. to, czy inwestor miał wystarczająco dużo czasu, aby zapoznać się z dokumentami przed podjęciem decyzji.
Wynagrodzenia, konflikty interesów i dokumentacja
Inwestorzy powinni móc ocenić, czy rekomendacja jest sporządzona wyłącznie w ich interesie. Zgodnie z orzecznictwem banki muszą informować o wynagrodzeniach, które otrzymują od stron trzecią za sprzedaż produktu. Także ustawa o obrocie papierami wartościowymi (WpHG) zawiera wytyczne dotyczące postępowania z gratyfikacjami i konfliktami interesów oraz ujawniania kosztów.
Z punktu widzenia przepisów nadzorczych firmy świadczące usługi w zakresie papierów wartościowych są zgodnie z §§ 63 i nast. WpHG zobowiązane do weryfikacji odpowiedniości rekomendacji. Klienci indywidualni otrzymują oświadczenie o odpowiedniości, w którym wyjaśniono, w jaki sposób rekomendacja została dopasowana do ich celów i sytuacji. Dla wielu produktów dostępna jest również krótka informacja informacyjna.
Konsekwencje błędnego doradztwa
Jeśli doradca zawiedzie swoje obowiązki z winy, może pojawić się roszczenie o odszkodowanie zgodnie z § 280 Kodeksu cywilnego Niemiec (BGB). Inwestor powinien wtedy znajdować się w takiej sytuacji, jakby nie doszło do błędnego doradztwa. Często oznacza to zwrot inwestycji: zwrot zainwestowanego kapitału w zamian za przekazanie inwestycji, przy czym otrzymane wypłaty należy uwzględnić.
Błąd doradztwa zasadniczo musi zostać przedstawiony i udowodniony przez inwestora. Trzeba też pamiętać o przedawnieniu. Zwykły termin przedawnienia wynosi według §§ 195, 199 BGB trzy lata i zaczyna się z końcem roku, w którym roszczenie powstało i inwestor uzyskał wiedzę o istotnych okolicznościach lub przy zachowaniu należytej staranności powinien ją był uzyskać. Niezależnie od wiedzy, takie roszczenia przedawniają się najpóźniej dziesięć lat po ich powstaniu.
Wniosek
Doradztwo inwestycyjne musi opierać się na jasnych kryteriach prawnych: rekomendacja musi pasować do inwestora, a ryzyka związane z produktem muszą być przedstawione w sposób prawdziwy i zrozumiały. To, czy w pojedynczym przypadku wystąpił błąd doradczy i czy można go udowodnić, zależy od przebiegu rozmowy i dostępnych dokumentów. Ze względu na terminy przedawnienia, sprawdzenie tego nie powinno być niepotrzebnie odkładane.
Częste pytania
Nie. Samo spadnięcie kursu nie daje podstaw do roszczenia, ponieważ ryzyko inwestycyjne w zasadzie ponosi inwestor. Odpowiedzialność wymaga, aby doradztwo było błędne, a ten błąd był przyczyną decyzji inwestycyjnej.
Zazwyczaj tak. Umowa doradcza może powstać milcząco zgodnie z orzecznictwem, gdy rozpocznie się rozmowę doradczą dotyczącą inwestycji w pieniądze. Do tego nie jest wymagana pisemna umowa.
Obowiązuje zwykły trzyletni termin przedawnienia, który liczy się od końca roku, w którym inwestor dowiedział się lub powinien był dowiedzieć się o okolicznościach stanowiących podstawę roszczenia. Niezależnie od tego, przedawnienie następuje najpóźniej dziesięć lat po powstaniu roszczenia.
