Betalingen op de blockchain zijn openbaar te bekijken – wie erachter een wallet zit, maakt het echter niet bekend. Wat traceren kan opleveren, welke rol gereguleerde crypto-beurzen spelen en waar de grenzen liggen.
Wie door oplichting Bitcoin of andere cryptovaluta is kwijtgeraakt, hoort vaak twee tegengestelde beweringen: cryptovaluta zouden volledig anoniem zijn en het geld daarom onvindbaar – of elke transactie wordt voor altijd opgeslagen en de daders zijn gemakkelijk te achterhalen. Beide uitspraken kloppen in deze vorm niet.
De werkelijkheid ligt ergens daartussen. Het spoor van de cryptovaluta is vaak tot op zekere hoogte te volgen. Lastiger is de vraag welke persoon achter een adres zit en of daaruit een afdwingbaar recht te halen is.
Openbaar in te zien, maar pseudoniem
Bij de meeste gangbare cryptocurrencies worden transacties opgeslagen in een openbaar register, de blockchain. Elke overdracht wordt daar permanent vastgelegd met het verzendadres, ontvangstadres, bedrag en tijdstip, en kan worden ingezien via vrij toegankelijke blockchain-explorers.
Dit register bevat geen namen. Een wallet-adres is een reeks tekens die in willekeurig aantal kan worden aangemaakt zonder identiteitsbewijs. Daarom spreekt men van pseudonimiteit: zichtbaar is dat een bedrag van het ene adres naar het andere is gegaan, maar niet van wie de adressen zijn.
Wat een tracing kan doen
Uitgaand van de transactie van het slachtoffer kan worden nagegaan via welke adressen de cryptowaarden zijn doorgestuurd. Opsporingsdiensten en gespecialiseerde dienstverleners gebruiken daar analysetools voor, die betalingsstromen in kaart brengen en adressen kunnen koppelen aan bekende diensten. Vooral het punt waarop de waarden bij een crypto-exchange of een andere dienstverlener binnenkomen, is veelzeggend.
Daders kennen deze mogelijkheden en bemoeilijken de analyse bewust: bedragen worden opgesplitst, via veel tussenadressen geleid, omgewisseld in andere cryptovaluta of via diensten gestuurd die betalingsstromen verhullen. Met elke stap wordt de toewijzing minder zeker, en niet elk spoor leidt tot een concreet resultaat.
De rol van gereguleerde crypto-exchanges
Wie iemand cryptowerte in euro of een andere officiële valuta wil omwisselen, is meestal afhankelijk van een handelsplatform. Aanbieders die binnen de Europese Unie gereguleerd zijn, hebben te maken met anti-witwasregels en moeten hun klanten identificeren. Als het spoor naar zo’n aanbieder leidt, zijn daar meestal gegevens aanwezig van de persoon die de ontvangende rekening heeft geopend.
Aan particulieren geven de aanbieders deze gegevens doorgaans niet. In de eerste plaats krijgen opsporingsinstanties toegang, die het saldo bovendien kunnen laten veiligstellen zolang het er nog is. Daarom zijn een snelle aangifte en volledige transactiedata belangrijk. Slachtoffers kunnen via een advocaat inzage in het onderzoeksdossier aanvragen en zo eventueel van de bevindingen op de hoogte worden gebracht.
Welke gegevens slachtoffers zouden moeten veiligstellen
- Transactie-ID's (transactie-ID of hash) van alle overboekingen naar de daders
- je eigen verzendadres en de ontvangersadressen, bij voorkeur als kopieerbare tekst en niet alleen als screenshot
- Datum, tijd, bedrag en type cryptowaarde
- Bankafschriften en transactieoverzichten van je eigen cryptobeurs, evenals bewijzen van eerdere aankopen met euro
- Chatgeschiedenissen, e-mails, internetadressen van het platform en schermafbeeldingen van het account daar
Het is ook verstandig om je eigen aanbieder, via wie de cryptowaarden zijn gekocht en verzonden, te informeren over het verdachte van oplichting.
Juridische indeling en grenzen
Juridisch gezien bestaan er meestal vorderingen tot schadevergoeding tegen de daders, vooral op grond van § 823 lid 2 BGB in verband met § 263 StGB en § 826 BGB. Ze kunnen echter alleen worden afgedwongen tegen iemand die bekend en bereikbaar is en over vermogen beschikt. Het achterhalen van hen is dus geen doel op zich: het is een hulpmiddel om aanknopingspunten te vinden voor onderzoeken, beveiligingsmaatregelen of vorderingen tegen identificeerbare betrokkenen. Of de daarbij behorende inspanning de moeite waard is, hangt af van de hoogte van de schade, het tijdsverloop en het zichtbare betalingspad.
Conclusie
Crypto-transacties zijn te volgen, maar niet zomaar aan een persoon toe te wijzen. De beste kans is als het spoor naar een gereguleerde aanbieder met identiteitscontrole leidt en de autoriteiten vroegtijdig worden ingeschakeld. Het terughalen van de waarden is mogelijk, maar zeker niet gegarandeerd – dat moet eerlijk gezegd worden. Dit artikel is voor algemene informatie en vervangt geen juridisch advies in individuele gevallen.
Veelgestelde vragen
Ja, met de transactie-ID of het ontvangeradres kun je de boekingen in een openbare blockchain-explorer bekijken. Je ziet daar de andere adressen en bedragen, maar niet de personen erachter. Voor een betrouwbare analyse zijn meestal speciale analysetools en ervaring nodig.
Nee, een bevestigde transactie op de blockchain kan technisch gezien niet worden geannuleerd. Teruggave veronderstelt dat de ontvanger de waarden terugstuurt of dat tegoeden bij een dienstverlener veilig worden gesteld en later worden uitgegeven. Dat lukt maar in sommige gevallen.
Meestal niet direct, omdat de aanbieders gebonden zijn aan privacy- en vertrouwelijkheidsverplichtingen. Informatie wordt vooral verkregen door opsporingsinstanties binnen een onderzoek. Via een door een advocaat aangevraagd inzagerecht kunnen slachtoffers eventueel over de resultaten geïnformeerd worden.
